Sağlık Bakanlığı’nın 2025 yılı verilerine göre Türkiye’de 25 bin 245 kişi böbrek, 2 bin 650 kişi karaciğer, bin 477 kişi kalp nakli bekliyor. Diğer organlarla birlikte toplam 30 binin üzerinde hasta organ nakli için sırada bulunuyor. Geçen yıl ülkede gerçekleşen 2 bin 79 beyin ölümünün ise sadece yüzde 17’si organ bağışıyla sonuçlandı.
Acıbadem Üniversitesi Atakent Hastanesi Organ Nakli Merkezi’nden Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Hamdi Karakayalı, 3-9 Kasım Organ Bağışı Haftası kapsamında yaptığı açıklamada organ nakli bekleme listesindeki hasta sayısının her yıl arttığını ve hastaların bir kısmının bu süreçte hayatlarını kaybettiğini belirtti. Karakayalı, “Başta karaciğer, böbrek ve kalp gibi hayati organlar olmak üzere birçok organın son dönem yetmezliğinin tedavisinde organ nakli tek tedavi seçeneğidir. Unutulmamalı ki kalp gibi bazı organ nakli bekleyen hastaların canlı verici gibi bir alternatifleri de yoktur. Bugün Türkiye’de binlerce hasta için organ bağışı tek yaşam umududur. Her bir bağış, birçok kişiye yaşam şansı kazandırır” ifadelerini kullandı.
“Ülkemiz nakil başarısında dünya liginde”
Ülkede erişkin ve çocuk hasta gruplarında yapılan nakillerde sağ kalım oranlarının yüzde 90’ın üzerinde seyrettiğini aktaran Karakayalı, bu başarı nedeniyle her yıl çok sayıda yabancı hastanın Türkiye’yi tercih ettiğini söyledi. Karakayalı, “Üstelik yurt dışından gelen hastaların önemli bir bölümünü zorlu vakalar oluşturmaktadır. Yurt içi ve yurt dışındaki hastalarda elde ettiği bu başarılar ile ülkemiz dünyada organ naklinde öncü ülkeler arasında yerini almıştır. Bir başka deyişle, ülkemiz nakil başarısında dünya ligindedir. Bu nedenle, sadece hastalar değil, dünyanın birçok ülkesinden hekimler, cerrahlar da organ nakli ameliyat yöntemini öğrenmek için ülkemize gelmektedir” dedi.
Her bir milyon nüfus başına düşen organ bağışı sayısını gösteren pmp değeri İspanya’da 47, Fransa’da 26, İtalya’da 25 iken Türkiye’de 3.6 seviyesinde kalıyor. Batı ülkelerinde organ nakillerinin yaklaşık yüzde 80’i kadavradan yapılırken, Türkiye’de bu oran yüzde 15-20 civarında seyrediyor. Ülkede nakillerin büyük bölümü canlı vericilerden gerçekleştiriliyor.
“Duyarlılığın yaygınlaştırılması yaşamsal önem taşıyor”
Karakayalı, organ nakli ekiplerinin en büyük hedefinin kadavradan bağış sayısının artması olduğunu belirterek şunları kaydetti:
“Kadavra bağış oranları, bir ülkenin toplum sağlığı konusunda duyarlılığının en temel göstergelerinden biridir. Her hastanın uygun canlı verici bulamadığı, kalp gibi bazı organ bekleyen hastalarda canlı verici şansı olmadığı ve bekleme listelerindeki ölüm oranları göz önüne alındığında, bu duyarlılığın yaygınlaştırılması yaşamsal önem taşımaktadır.”
Organ bağışında bulunmak isteyen vatandaşların en yakın hastanenin organ nakli koordinatörlüğüne ve il sağlık müdürlüklerine başvurabileceğini ifade eden Karakayalı, “Bu ay içinde yürürlüğe giren bir uygulama neticesinde organ bağışlarını e-Devlet üzerinden de yapabilirler” bilgisini verdi.
“Beyin ölümü tıbben geri dönüşsüzdür”
Toplumda organ bağışı konusunda gelenek-göreneklere dayalı eksik bilgilerin ve duyulan güvensizliğin bağışların artmasını önleyen en önemli sebepler olduğunu vurgulayan Karakayalı, “Örneğin, beyin ölümünde hastaların iyileşebileceğine yönelik hatalı bir kanı var. Oysa, beyin ölümü tıbben geri dönüşsüzdür, yani kişi yaşamını yitirmiştir. Dolayısıyla, organları yoğun bakım cihazlarının desteğiyle sadece kısa bir süre için canlı tutulabilmektedir. Organ nakli de bu süreçte yapılabilmektedir. Ayrıca, ölüm gerçekleştiği için nakil sırasında acı veya başka bir his algılanması söz konusu olamaz” dedi.
Karakayalı, Türkiye’nin organ bağışından nakline kadar olan tüm süreçte dünyaca kabul edilmiş en güvenli ülkelerden biri olduğunu da aktararak, “Tüm organ nakilleri Sağlık Bakanlığı’nın gözetiminde, ulusal koordinasyon sistemiyle yapılmaktadır. Dolayısıyla, organların kötüye kullanılması mümkün değildir” ifadelerini kullandı.
